11 wrze\u015bnia 2023 odby\u0142a si\u0119 konferencja ekspercka zorganizowana przez Fundacj\u0119 im. J. Paradowskiej i J. Zimowskiego oraz Krakowsk\u0105 Akademi\u0119 im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Do udzia\u0142u w Konferencji zaproszono by\u0142ych\u00a0ministr\u00f3w i\u00a0wiceministr\u00f3w Spraw Wewn\u0119trznych, by\u0142ych szef\u00f3w i innych wysokich funkcjonariuszy s\u0142u\u017cb policyjnych i specjalnych \u00a0z okresu po 1990 roku.<\/p>\n\n\n\n
Zaproszono te\u017c pracownik\u00f3w naukowych, zajmuj\u0105cych si\u0119 tematem s\u0142u\u017cb, ochron\u0105 praw cz\u0142owieka, zagadnieniami konstytucyjnymi.<\/p>\n\n\n\n
Nie zapraszano polityk\u00f3w ani dziennikarzy, co pozwoli\u0142o na utrzymanie eksperckiego charakteru konferencji. Uznano, \u017ce zajmuj\u0105cy wysokie stanowiska w s\u0142u\u017cbach w czasach rz\u0105d\u00f3w r\u00f3\u017cnych opcji politycznych, b\u0119d\u0105 mogli podzieli\u0107 si\u0119 swymi do\u015bwiadczeniami i przemy\u015bleniami, kt\u00f3re mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 przydatne dla tych, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 w Polsce sprawowa\u0107 w\u0142adz\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Obradowano w 3 panelach dyskusyjnych, z kt\u00f3rych pierwszy po\u015bwi\u0119cony by\u0142 zagadnieniom ustrojowym dotycz\u0105cym s\u0142u\u017cb policyjnych i specjalnych, drugi po\u015bwi\u0119cony by\u0142 s\u0142u\u017cbom specjalnym, trzeci s\u0142u\u017cbom policyjnym.<\/p>\n\n\n\n
W kwestach ustrojowych dotycz\u0105cych s\u0142u\u017cb \u2013 wszyscy dyskutanci, tak uczestnicy panelu, jak i dyskutanci z sali byli zgodni co do tego, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n
1) S\u0142u\u017cby, tak policyjne jak i specjalne s\u0105 fragmentem mechanizmu, jakim jest pa\u0144stwo, a zatem ich kondycja jest zale\u017cna od kondycji ca\u0142ego aparatu pa\u0144stwowego. Sprawne i praworz\u0105dne dzia\u0142anie s\u0142u\u017cb wymaga istnienia niezawis\u0142ych s\u0105d\u00f3w, niezale\u017cnej apolitycznej prokuratury, jasnego zdefiniowania polityki pa\u0144stwa, poziomu kultury i moralno\u015bci klasy politycznej.<\/p>\n\n\n\n
2) Polityczny nadz\u00f3r nad s\u0142u\u017cbami powinien gwarantowa\u0107 maksymaln\u0105 mo\u017cliwie apolityczno\u015b\u0107 s\u0142u\u017cb, co wymaga szczeg\u00f3\u0142owych rozwi\u0105za\u0144 prawnych (kt\u00f3rych stworzenie jest rzecz\u0105 stosunkowo prost\u0105), ale przede wszystkim wymaga podniesienia kultury politycznej i prawnej klasy politycznej, co jest spraw\u0105 trudn\u0105, zale\u017cn\u0105 od wielu czynnik\u00f3w i przy maksymalnie dobrej woli tej klasy, wymagaj\u0105c\u0105 czasu i zaanga\u017cowania o\u015brodk\u00f3w i \u015brodowisk opiniotw\u00f3rczych.<\/p>\n\n\n\n
W zakresie nadzoru nad s\u0142u\u017cbami zarysowa\u0142y si\u0119 dwa g\u0142\u00f3wne, zasadnicze stanowiska: pierwsze , (reprezentowane przez zdecydowana mniejszo\u015b\u0107) zak\u0142ada\u0142o konieczno\u015b\u0107 powo\u0142ania odr\u0119bnego resortu (ministerstwa) ds. bezpiecze\u0144stwa lub nowego cia\u0142a (komisji) z\u0142o\u017conej z s\u0119dzi\u00f3w (ewentualnieemerytowanych s\u0119dzi\u00f3w) do nadzoru nad s\u0142u\u017cbami i ich dzia\u0142alno\u015bci\u0105. Drugie, za kt\u00f3rym opowiada\u0142a si\u0119 zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107, zak\u0142ada\u0142o konieczno\u015b\u0107 urealnienia aktualnego nadzoru i kontroli przez sejmow\u0105 Komisj\u0119 ds. S\u0142u\u017cbSpecjalnych. Wymaga\u0142o by to ustawowego zagwarantowania uprawnie\u0144 i obowi\u0105zk\u00f3w tej Komisji, ustawowego zagwarantowania, by przewodnicz\u0105cym Komisji by\u0142 pose\u0142 partii opozycyjnej, lub rotacyjnego kierownictwa komisji.<\/p>\n\n\n\n
Zwracano uwag\u0119, co do tego panowa\u0142a powszechna zgoda, \u017ce nale\u017cy tworzy\u0107 klimat i tworzy\u0107 ustawowe zabezpieczenia oraz doskonali\u0107 mechanizmy apolityczno\u015bci s\u0142u\u017cb. Polityczne wykorzystywanie s\u0142u\u017cb ( szczeg\u00f3lnie do cel\u00f3w partyjnych, do uzyskiwania przewagi nad opozycj\u0105) jest zawsze z inicjatywy rz\u0105dz\u0105cych polityk\u00f3w, a nie z inicjatywy s\u0142u\u017cb. <\/p>\n\n\n\n
3) Czynno\u015bci operacyjno- rozpoznawcze powinny by\u0107 uregulowane w odr\u0119bnej ustawie (kodeksie czynno\u015bci operacyjno-rozpoznawczych). Ustawowego unormowania wymaga zar\u00f3wno rodzaj stosowanych form tych czynno\u015bci, spos\u00f3b ich realizacji, zakres ich stosowania. <\/p>\n\n\n\n
4) Kontrola nad wykorzystywaniem uprawnie\u0144 do realizacji czynno\u015bci operacyjno-rozpoznawczych powinna spoczywa\u0107 na niezawis\u0142ych s\u0105dach, jako jedynych, z mocy Konstytucji organach w\u0142adzy niezale\u017cnych od rz\u0105dz\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci, w szczeg\u00f3lno\u015bci w\u0142adzy wykonawczej. <\/p>\n\n\n\n
5) Zg\u0142aszano postulat, by wojskowe s\u0142u\u017cby specjalne by\u0142y \u201ezwr\u00f3cone armii\u201d, podporz\u0105dkowane szefowi Sztabu Generalnego a nie Ministrowi Obrony. W tej sprawie nie podj\u0119to jednak dyskusji. <\/p>\n\n\n\n
6) Powszechnie akceptowano pogl\u0105d, \u017ce brak jest jasnych i wyra\u017anych rozdzia\u0142\u00f3w zada\u0144 i kompetencji pomi\u0119dzy s\u0142u\u017cbami specjalnymi a tak\u017ce mi\u0119dzy s\u0142u\u017cbami policyjnymi. Tak np. zwalczaniem terroryzmu zajmuj\u0105 si\u0119 Policja, ABW, Stra\u017c Graniczna, a zwalczaniem korupcji jeszcze CBA. Utrudnia torealizacje zada\u0144 i generuje koszty. Konieczne jest ostre, ustawowe rozdzielenie zada\u0144 i kompetencji poszczeg\u00f3lnych s\u0142u\u017cb). <\/p>\n\n\n\n
7) Powszechnie akceptowano pogl\u0105d, \u017ce CBA powinno by\u0107 w\u0142\u0105czone do Policji na takich zasadach jak CB\u015a.<\/p>\n\n\n\n
8) Zwracano uwag\u0119, \u017ce nazwa \u201es\u0142u\u017cby specjalne\u201d zaciera istot\u0119 zada\u0144 s\u0142u\u017cb obj\u0119tych ta nazw\u0105, a zadaniami tymi ma by\u0107 przede wszystkim wywiad i kontrwywiad. Reszta powinna by\u0107 zasadniczo oddana s\u0142u\u017cbom policyjnym.<\/p>\n\n\n\n
9) Uznano, \u017ce szefami s\u0142u\u017cb nie powinni zostawa\u0107 politycy, tylko oficerowie s\u0142u\u017cb, ewentualnie, w uzasadnionych przypadkach z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 przesuwania tych oficer\u00f3w miedzy s\u0142u\u017cbami ( np. z ABW do AW, z SKW do ABW, z AW do SWW i t.p.).<\/p>\n\n\n\n
10) Brak mechanizm\u00f3w zlecania s\u0142u\u017cbom zada\u0144 przez rz\u0105d ( konstytucyjnych ministr\u00f3w) i rozliczania s\u0142u\u017cb z wykonania tych zada\u0144. Obecnie s\u0142u\u017cby same si\u0119 zadaniuj\u0105, same rozliczaj\u0105, same tworz\u0105 plany pracy i same oceniaj\u0105 ich realizacj\u0119. <\/p>\n\n\n\n
11) Nale\u017cy z wyprzedzeniem wieloletnim przewidywa\u0107 nowe zagro\u017cenia i wyzwania dla s\u0142u\u017cb i przystosowywa\u0107 je do nowych, nadchodz\u0105cych zada\u0144. Konieczne jest tworzenie \u201edoktryny bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa\u201d na wz\u00f3r\u201edoktryny wojennej\u201d i opracowywa\u0107 i modyfikowa\u0107 t\u0119 doktryn\u0119 adekwatnie do zagro\u017ce\u0144 i mo\u017cliwo\u015bci s\u0142u\u017cb i pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
12) Konieczna jest stabilizacja kadrowa s\u0142u\u017cb. Jest niedopuszczalne, by ka\u017cda zmiana rz\u0105dz\u0105cej opcji politycznej skutkowa\u0142a zmianami na stanowiskach kierowniczych s\u0142u\u017cb.<\/p>\n\n\n\n
13) Panowa\u0142a powszechna zgoda, \u017ce nast\u0105pi\u0142 upadek spo\u0142ecznego zaufania i autorytetu s\u0142u\u017cb, szczeg\u00f3lnie Policji i Stra\u017cy Granicznej, co jest w du\u017cej mierze efektem ich upolitycznienia i wykorzystywania do cel\u00f3w politycznych. Trzeba podj\u0105\u0107 program naprawczy. Konieczne jest ustalenie czytelnych kryteri\u00f3w awansu i podnie\u015b\u0107 znacz\u0105co uposa\u017cenie funkcjonariuszy. <\/p>\n\n\n\n
W dyskusji w pozosta\u0142ych panelach, uzgodniono ponadto:<\/p>\n\n\n\n
1) S\u0105dowa kontrola nad wykonywaniem kontroli operacyjnej aktualnie jest czysto nominalna, fikcyjna. Aby sta\u0142a si\u0119 realna, konieczne jest stworzenie w s\u0105dach okr\u0119gowych specjalnych wydzia\u0142\u00f3w ds. nadzoru nad czynno\u015bciami operacyjnymi. Wydzia\u0142om tym mo\u017cna by tak\u017ce powierzy\u0107 nadz\u00f3r nad tymczasowym aresztowaniem. S\u0119dziowie tych wydzia\u0142\u00f3w powinni by\u0107 wyspecjalizowani w tym zakresie, mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 dokonywania tak\u017ce nast\u0119pczej kontroli zasadno\u015bci zastosowanych czynno\u015bci operacyjno-rozpoznawczych ( w szczeg\u00f3lno\u015bci kontroli operacyjnej ). Prawa do inicjowania takiej kontroli nale\u017cy pozbawi\u0107 Prokuratora Generalnego.<\/p>\n\n\n\n
2) Zarysowa\u0142y si\u0119 dwa sprzeczne stanowiska odno\u015bnie zakresu przedmiotowego kontroli operacyjnej. Wedle pierwszego, nale\u017cy ograniczy\u0107 przedmiotowo zakres stosowania kontroli operacyjnej tylko do najci\u0119\u017cszych zbrodni, podobnie nale\u017cy ograniczy\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zarz\u0105dzania pods\u0142uchu i podgl\u0105du w ramach czynno\u015bci procesowych. Wedle drugiego – obecny zakres tej kontroli jest konieczny i nie nale\u017cy go ogranicza\u0107. Sprawa wymaga odr\u0119bnego przedyskutowania.<\/p>\n\n\n\n
3) Celowe jest zbudowanie jasnej polityki migracyjnej pa\u0144stwa oraz reforma Stra\u017cy Granicznej, zmierzaj\u0105ca do stworzenia z jej formacji zajmuj\u0105cej si\u0119 kompleksowo problemem migracji, z r\u00f3wnoczesnym poddaniem jej decyzji kontroli niezawis\u0142ych s\u0105d\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
informacje i zdj\u0119cia z konferencji:<\/p>\n\n\n\n